O motywacji  napisano i powiedziano już bardzo dużo.

Tu zastanowimy się dlaczego, mimo dobrych planów i najszerszych chęci nie udaje się osiągnąć celów.

Dlaczego czasem po fali entuzjazmu, nadchodzi spadek i stagnacja.

Co warto wiedzieć o  motywacji i  co na nią wpływa?

Piramida potrzeb Maslowa

 

 Zgodnie z piramidą potrzeb Maslowa najważniejsze dla człowieka są potrzeby fizjologiczne, czyli te, które wiążą się z funkcjonowaniem jego organizmu. Jako potrzeby pierwotne pozwalają człowiekowi przetrwać w środowisku. Potrzeby biologiczne to nie tylko oddychanie czy jedzenie, ale również sen, który  regeneruje nasz organizm, a także potrzeba rozmnażania się, czy po prostu godziwe warunki bytowe. Jeśli te kardynalne potrzeby nie będą zaspokojone,  nie można mówić o  zaspokojeniu kolejnych jak potrzeba bezpieczeństwa. W dzisiejszych czasach jest utożsamiana głównie z bezpieczeństwem jakie daje stałe źródło dochodu: praca, stabilna sytuacja finansowa i mieszkaniowa.

Kolejna potrzeba to przynależność i akceptacja. To przyjaciele, znajomi, koledzy z pracy- czyli poziom relacji, które dziś mocno szwankują. Brak akceptacji może skutecznie przeszkodzić w budowaniu poczucia własnej wartości jaką reprezentuje m.in. poziom uznania- czyli silna potrzeba dowartościowania przez innych. Na końcu piramidy uplasowała się potrzeba samorealizacji i rozwoju. Według Maslowa jest ona możliwa tylko po osiągnięciu stabilizacji we wszystkich poprzednich.

Piramida potrzeb Maslowa świetnie tłumaczy niepowodzenia niektórych systemów motywacyjnych funkcjonujących w organizacjach, gdy stawia się na rozwój pracowników poprzez liczne szkolenia i wyśrubowane cele,  tym samym wypłacając bardzo niskie wynagrodzenia, lub sytuacje w których podwyższa się poprzeczkę ( rozwój), nie okazując uznania dla pracy i zaangażowania pracowników.

Nie można liczyć na sukces w osiągnieciu celów gdy brakuje zasobów biologicznych ( np. brak snu przyczyną oblanego egzaminu, lub słabej prezentacji w pracy), albo też słabych wynikach w nauce dziecka które wychowuje się w rodzinie alkoholika ( nie zapewniona potrzeba poczucia bezpieczeństwa)

 

Jeśli zatem coś nie działa, warto zastanowić się czy nie występuje deficyt w zaspokojeniu potrzeby niższego rzędu.

 

Motywacja OD i DO- czyli motywacja wewnętrzna i zewnętrzna

 

Motywacja “do” odnosi się do działań, które podejmujemy z własnej woli, ponieważ są one dla nas satysfakcjonujące, interesujące lub zgodne z naszymi wartościami i celami. To motywacja, która pochodzi z wnętrza nas i nie jest związana z nagrodami zewnętrznymi. Przykłady motywacji “do” to:

  • Nauka nowego języka, ponieważ sprawia to radość.
  • Ćwiczenia fizyczne, ponieważ czujemy się po nich lepiej.
  • Realizacja projektu, który jest zgodny z naszymi pasjami i zainteresowaniami.

Motywacja “od” (motywacja zewnętrzna)

Motywacja “od” odnosi się do działań, które podejmujemy w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji, kar lub nieprzyjemnych sytuacji. Jest to motywacja oparta na strachu, presji lub przymusie zewnętrznym. Przykłady motywacji “od” to:

  • Praca nad zadaniem, aby uniknąć krytyki od szefa.
  • Nauka do egzaminu, aby nie oblać przedmiotu.
  • Sprzątanie domu, aby uniknąć kłótni z współlokatorem.

Różnice między motywacją “do” a motywacją “od”

  • Źródło motywacji: Motywacja “do” pochodzi z wnętrza, podczas gdy motywacja “od” jest związana z czynnikami zewnętrznymi.
  • Kierunek działania: Motywacja “do” jest pozytywna i prowadzi do działania, które sprawia nam radość lub satysfakcję. Motywacja “od” jest negatywna i związana z unikaniem nieprzyjemności.
  • Trwałość: Motywacja “do” jest zazwyczaj bardziej trwała, ponieważ jest związana z naszymi wewnętrznymi wartościami i celami. Motywacja “od” może być mniej trwała, ponieważ opiera się na zewnętrznych presjach, które mogą się zmieniać.

Różnice w motywacji OD i DO świetnie obrazuje poniższy rysunek:

Od lat uznawano że korzystniej działa na ludzi motywacja DO, czyli np. obietnica premii po zrealizowaniu jakiegoś zadania, lub obietnica zakupu trampoliny, po otrzymaniu świadectwa z paskiem. Tymczasem wyniki badań naukowych jednoznacznie pokazały że bardziej motywuje nas perspektywa utraty tego co już mamy ( np. jeśli nie osiągniemy zaplanowanego poziomu sprzedaży zostaniemy zwolnieni z pracy).

 

Warto zadawać sobie zatem pytanie: co stracimy jeśli tego nie zrobimy, niż co zyskamy.

 

Wpływ dopaminy na motywację. Jaki jest jej związek z motywacją?

Dopamina odgrywa kluczową rolę w kontroli procesu motywacji – w uczeniu się, jakie rzeczy na świecie są dobre, a co złe, oraz w wybieraniu działań, które pozwolą uzyskać dobre rzeczy i uniknąć złych. Przekazywana jest przez neurony dopaminy w dwóch trybach: „tonicznym” i „fazowym”

W trybie tonicznym neurony odpowiedzialne za produkcję dopaminy utrzymują stały jej poziom ( taka sytuacja jest dla nas obojętna, ani nas nie motywuje, ani nie zniechęca)

W trybie fazowym neurony dopaminy gwałtownie zwiększają lub zmniejszają jej ilość,  zjawisko znane jest jako wybuch lub wyrzut dopaminowy. Taki stan to sygnał dla naszego organizmu że nagroda jest atrakcyjna lub nie, co umacnia nas w postanowieniu lub rujnuje motywację.

Rodzaj nagrody ( jak bardzo jest atrakcyjna i czy się jej spodziewamy) ma wpływ na siłę wybuchu dopaminy. I tak brak nagrody, lub nagroda słabsza niż się spodziewaliśmy, powoduje spadek motywacji,  atrakcyjna nagroda wpływa na intensywność wyrzutu dopaminy (  silny wybuch dopaminy łączy większą ilość neuronów, co wzmacnia plastyczność synaptyczną, czyli  zachowanie utrwala się)

W jaki sposób neurony dopaminowe uczą się przewidywania nagrody?

Klasyczne teorie sugerują, że przewidywania nagród uczymy się poprzez stopniowy proces wzmacniania, czyli nagroda powinna być atrakcyjna i dodatkowo powtórzyć się.

 

Co ma wpływ na motywację?
  • Nagroda aby nas motywowała powinna być atrakcyjna i następować tak szybko jak to tylko możliwe. Warto  wyznaczać sobie nagrody pośrednie, lub dzielić zadania na mniejsze części i każdą z tych części  nagradzać.
  • Apetyt na nagrodę rośnie w miarę jedzenia, to oznacza że będziemy chcieli otrzymywać coraz atrakcyjniejszą nagrodę ( częściej i więcej)
  • Należy zadbać o potrzeby niższego rzędu i upewnić się że zostały w znaczącym stopniu zaspokojone, a ich brak nie uniemożliwia nam realizację celów wyższego rzędu
  • Bardziej motywująco działa na nas perspektywa utraty tego co już mamy, niż obietnica nagrody. Jest to tzw. motywacja OD.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

To pole jest wymagane.

To pole jest wymagane.

pl_PLPolish